Koersthema Basisvaardigheden

Lieuwe Medema | projectleider & Amber Govaert | projectsecretaris

Scholen helpen om het onderwijs in de basisvaardigheden taal, rekenen, burgerschap en digitale geletterdheid te verbeteren, door de kracht van CVO als collectief te gebruiken. Dat is het doel van de projectgroep Basisvaardigheden die werk maakt van het strategische thema ‘Betekenisvol vakmanschap’ uit het Koersplan 2024-2028. De ambitie van de projectgroep? ‘Leerlingen die vaardiger zijn, medewerkers die hen beter kunnen ondersteunen en leidinggevenden die hun verantwoordelijkheid helder kunnen verantwoorden.’

De projectgroep Basisvaardigheden (zie kader) maakt flink tempo: begin 2025 heeft ze het projectplan geschreven, op basis waarvan er deelplannen zijn opgesteld en deels al uitgevoerd. Zo is er een website voor docenten gelanceerd met goede voorbeelden van CVO-scholen: www.basisvaardigheden.nu

Inspiratie en contacten

Op deze website zijn bijvoorbeeld verhalen te vinden over de toolkit Basisvaardigheden die Portus Juliana heeft ontwikkeld, en burgerschap als rode draad in het onderwijs op Melanchthon Business School. Docenten kunnen zich laten inspireren door deze voorbeelden, en ook direct contact leggen met collega’s van andere CVO-scholen. Bovendien worden ze uitgenodigd zelf ideeën en ervaringen in te sturen met behulp van een formulier.

Communities

Projectsecretaris Amber Govaert vertelt dat de website het antwoord vormt op een duidelijke behoefte aan kennisuitwisseling. Die behoefte is naar voren gekomen in interviews op zestien CVO-scholen en tijdens een workshop met geïnteresseerde CVO’ers op het Kennisfestival in september.

Amber vervolgt: ‘Om docenten goed kennis te laten uitwisselen hebben we de CVO Academie voorgesteld communities op te zetten per basisvaardigheid.’ Projectleider Lieuwe Medema vult aan: ‘We vertrouwen erop dat het vanzelf gaat lopen als collega’s van verschillende scholen met elkaar in contact zijn over hun ervaringen en hun vragen.’

Advies voor het scholingsaanbod

De projectgroep heeft daarnaast al snel na haar start advies uitgebracht aan de CVO Academie voor de scholing van docenten op het gebied van de basisvaardigheden in schooljaar 2026-2027. Genoemd worden bijvoorbeeld: scholing in taalgericht lesgeven voor alle vakdocenten, scholing in het ontwikkelen van heldere taal-leerlijnen voor alle vakken, scholing in vakoverstijgend taalonderwijs en scholing in inzicht in opbrengsten en voortgang op leerlingniveau. Lieuwe: ‘Voor het jaar erna hebben we scholing geadviseerd die daarop doorgaat, zoals scholing in formatieve aanpak, in differentiëren en het bieden van maatwerk. Datzelfde hebben we voor rekenen en voor burgerschap gedaan.’

Met deze adviezen probeert de projectgroep tegemoet te komen aan nóg een behoefte van de CVO-scholen, namelijk handvatten voor toetsing van de basisvaardigheden. ‘Wanneer geef je voldoende rekenen of burgerschap? Hoe kun je dit bij de leerlingen toetsen?’

Meer vakoverstijgend werken

Lieuwe wijst op een gevolg van de curriculumherziening die voor de deur staat: er wordt van scholen verwacht dat ze meer vakoverstijgend gaan werken voor de basisvaardigheden. Op 1 augustus 2026 is de invoering van de nieuwe kerndoelen voor Nederlands en rekenen-wiskunde gepland. ‘Veel scholen zeggen dat elke docent taalbewust moet lesgeven. Want niet alleen bij geschiedenis maar ook bij bewegingsonderwijs komen taalaspecten naar voren. Als je weet wat daar belangrijk in is, kun je dat in je lessen toepassen. En ook voor rekenen, burgerschap en digitale geletterdheid geldt dat die in allerlei vakken aan de orde komen.‘ Amber stelt: ‘Veel docenten werken eigenlijk al vakoverstijgend, maar vaak zonder dat ze zich daar echt bewust van zijn. Als ze beter zien hoe de basisvaardigheden in hun eigen vak terugkomen, kunnen ze daar gerichter mee aan de slag. Daarvoor is het wel nodig dat ze samen reflecteren en binnen de school dezelfde taal spreken.’

Wat de curriculumherziening betreft hopen Lieuwe en Amber dat er in de Kenniswerkplaats over dit onderwerp ook docenten het onderwijs in basisvaardigheden gaan onderzoeken. Op initiatief van de projectgroep is deze mogelijkheid geboden.

Review-instrument

Als het aan de projectgroep ligt, krijgen scholen de kans om hun basisvaardighedenonderwijs te laten reviewen door een groep deskundige bezoekers, voor een groot deel afkomstig van andere CVO-scholen en ook van buiten CVO. De groep ontwikkelt een review-instrument dat een toespitsing is van de collegiale consultatie. In voorbereiding zijn richtlijnen voor de opzet – een combinatie van de ontwikkelingsvraag van de school en het onderzoekskader van de Onderwijsinspectie, een gespreksagenda, de mogelijke samenstelling van de reviewgroep en een rubric om te kunnen registreren wat er goed gaat en wat nog niet. Lieuwe vertelt dat de projectgroep van plan is de reviews in het schooljaar 2026-2027 zelf op te starten en aan te sturen. ‘Nadat het is neergezet willen we het overdragen, zodat het blijft bestaan. Het is een instrument voor schoolontwikkeling waar docenten indirect iets aan hebben.’

Vragen in de P&C-cyclus

Achter de schermen is de projectgroep ook actief om schoolleiders te helpen bij de verantwoording voor het onderwijs in de basisvaardigheden. Aan leden van de algemene directies worden namelijk tijdens de gesprekken in de planning- en controlcyclus (P&C-cyclus) vragen gesteld over de kwaliteit van dit onderwijs. De vragen over basisvaardigheden zijn met hulp van de projectgroep opgesteld. Zo helpt de projectgroep om het gesprek hierover te voeren binnen de scholengroepen en om het besef van urgentie te vergroten bij de algemene directies.

Samenwerken met po, mbo en hbo

Tot slot werkt de projectgroep aan een deelproject ‘Samenwerking in de regio’. Amber: ‘We gaan praten met vertegenwoordigers van het primair onderwijs, middelbaar en hoger beroepsonderwijs over overgangen, specifiek gericht op de basisvaardigheden. Want het niveau dat groep-8-leerlingen halen in een rekentoets blijkt bij een eerste toets na de zomervakantie in het voortgezet onderwijs niet altijd te kloppen, bijvoorbeeld. Er is dus nog genoeg te winnen bij zo’n overstap. En wat doet het mbo bijvoorbeeld nog met basisvaardigheden, en hoe kunnen we onze leerlingen daarop voorbereiden?’ Lieuwe reageert: ‘Waarbij we ervoor zullen waken dat onze collega’s de gaten aan twee kanten moeten dichtlopen.’