Ronilla Snellen | projectleider & Tjerk Mout | kwartiermaker cybersecurity
Artificial intelligence (AI) komt slechts één keer voor in Koersplan ‘Onderwijs voor het leven’ dat CVO begin 2024 omarmde als toekomstvisie. Maar inmiddels staan er veel voorbeelden van AI-gebruik op de CVO-website www.basisvaardigheden.nu, biedt de CVO Academie aantrekkelijke workshops aan, wordt er binnen CVO enthousiast gecommuniceerd over AI en weten collega’s welke AI-tools ze veilig en verantwoord kunnen gebruiken. Ronilla Snellen, algemeen directeur van de Portus scholengroep en projectleider in opdracht van de raad van bestuur, en Tjerk Mout, kwartiermaker cybersecurity, vertellen hoe dit koersthema ging vliegen. (87 w,)
Niets doen met AI is geen optie, dan ontken je de werkelijkheid, stellen Ronilla en Tjerk. In de eerste plaats omdat het merendeel van de leerlingen er volop mee werkt en in de tweede plaats omdat de AI-verordening (AI Act) van de Europese Unie onderwijsorganisaties onder andere verplicht te werken aan AI-geletterdheid van hun medewerkers. CVO stelt zich daarom als doel om docenten en leerlingen even AI-geletterd te maken. Bovendien is uit een recent OECD-rapport[i] gebleken dat leerlingen die AI gebruiken zeventien procent van hun kritische denkvermogen niet benutten (cognitive offloading). Hoe voorkomen we dat dit percentage oploopt, vraagt Ronilla zich af.
Programmaplan
Tjerk en zijn security-collega’s richtten zich aanvankelijk op de technische randvoorwaarden zoals veiligheid. Maar er ontbrak een visie op wat leerlingen moeten leren over AI en wat de CVO Academie kan aanbieden op AI-gebied. Om daarin te voorzien hebben Ronilla en Tjerk internationale onderzoeken bekeken op aspecten die van belang zijn voor een organisatie die met AI aan de slag wil Daaruit is het kompas voortgekomen met acht bouwstenen (zie plaatje). Dit geldt nu als blauwdruk voor het programmaplan ‘CVO AI geletterd’. Aan dit plan hebben collega’s met allerlei invalshoeken en afkomstig uit diverse CVO-scholengroepen meegewerkt. Begin dit jaar heeft de raad van bestuur er akkoord voor gegeven. Het doel van het programma is dat CVO in 2030 functioneert als ‘één lerend systeem met gedeelde taal en richting rond technologie en menselijkheid’, en AI ‘een verantwoord onderdeel is van dagelijks onderwijs en organisatie’.
Whitelist
Er zijn studiedagen gehouden met de directies van alle scholengroepen, en het programmaplan is vertaald naar activiteiten. Een projectteam van docenten van alle CVO-scholengroepen vormt het kloppende hart van het programma. Vanaf schooljaar 2026-2027 ontwikkelt dit team leerlijnen, workshops en trainingen voor professionalisering en verbindt het wat er al gebeurt op de scholen. Het is de bedoeling elk kwartaal een whitelist te publiceren met AI-tools die goedgekeurd zijn door de cybersecurity-specialisten van CVO. Dat deze lijst elk kwartaal wordt geüpdatet houdt verband met de snelle ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie. Ronilla: ‘AI is een moeilijk onderwerp omdat je van A naar B gaat, maar je weet niet hoe B eruit ziet.’
Ze schetst als voorbeeld van een recente ontwikkeling de opkomst van de AI agent, een tool die autonoom reserveringen kan maken bij een restaurant of een vakantie kan boeken. Maar er zitten ook grote risico’s aan zo’n toepassing. ‘Het is de kunst om tweeledig naar het onderwerp AI te blijven kijken. Aan de ene kant: het experimenteren en het nut ervan zien, en aan de andere kant: het afdichten van risico’s.‘
Werkdrukverlichting
Over nut gesproken: AI kan de werkdruk van docenten verlichten. Zo zijn er met AI lessen te ontwerpen, werkbladen en plaatjes te maken en toetsen na te kijken. Op de website aicollectief.com[ii] is per taak van een docent een aantal AI-tools te vinden. Maar de vorderingen van leerlingen beoordelen en toetsen blijft het werk van docenten. Het is alleen wel zaak dat ze nieuwe, creatieve manieren bedenken om te checken of leerlingen de stof beheersen én hoe en wat zij geleerd hebben om bijvoorbeeld een boekverslag te maken. Ook moeten docenten de leerling op de een of andere manier verder bevragen over de inhoud, bijvoorbeeld via een discussie in de klas met een andere leerling.
Meer maatwerk
Voor leerlingen is er dankzij AI meer maatwerk mogelijk. Ronilla: ‘Je kunt individuele leerlingen een veel gedifferentieerder aanbod doen dat aansluit bij hun belevingswereld, want je hoeft het niet allemaal zelf te verzinnen. Het gaat er ook om dat je leert snappen dat je het op die manier kunt benutten.’ En Tjerk vult aan: ‘Een docent hoeft de les niet meer te beginnen met de theorie uitleggen, want die is al beschikbaar via AI of flipping the classroom, dus via video. Hij of zij kan meer aandacht geven aan individuele leerlingen – een enorme kans, lijkt mij.’
Ook voor de schoolorganisatie kan AI voordelen opleveren, volgens Ronilla: ‘Je kunt bij tekortvakken bedenken: hoe zet ik lessen in met een AI-onderwijsassistent?’
Mediawijsheid
Overigens zijn veel leerlingen op CVO-scholen anti-AI, weet Ronilla. ‘Als docenten vertellen dat ze AI hebben gebruikt, haken zij af. Want het is niet breed geaccepteerd door alle leerlingen.’ Terwijl zij ook baat hebben bij lessen die gaan over AI en gemaakt zijn met AI, vinden Ronilla en Tjerk.
Ronilla: ‘Eigenlijk wil je dat leerlingen leren beoordelen wat je met AI kunt en of het klopt wat je ziet. Dus het bronnenonderzoek, een vorm van mediawijsheid, is superbelangrijk. Filmpjes worden bijvoorbeeld steeds echter. Als je niet meer zelf ziet dat het nep is, hoe beoordeel je ze dan?’
Bewustwording
Wat de veiligheidsrisico’s betreft benadrukt Tjerk dat bewustwording belangrijk is. ‘We moeten collega’s vooral bewustmaken wat ze met AI kunnen en waarop ze moeten letten. Deel niet zomaar foto’s en video’s, leerlinggegevens en financiën. Als iemand ermee aan de haal gaat, kan er van alles van worden gemaakt dat niet de bedoeling is. Overigens mag je die gegevens wel uploaden in de veilige CVO-versie van Copilot.’
Het projectteam heeft ook beperkingen qua scope. Zo onderzoekt het niet hoe CVO minder afhankelijk kan worden van de bigtech-firma’s in deze wereld. Tjerk: ‘We wachten op het landelijke of Europese advies voor wat er op deze terreinen gaat gebeuren.’
Tjerk en Ronilla merken in allerlei samenwerkingsverbanden dat er bij collega-besturen collectieve onzekerheid is over wat ze moeten met AI. ‘Maar niks doen is niet de route. Je moet echt beginnen. Doe geen grote investeringen en start geen risicovolle projecten op, maar ga aan de slag met wat er wél kan.’ zegt Ronilla. En Tjerk besluit: ‘Je hebt een paar regels, voor de rest moet je het zien als een kans, en mensen bewust maken.’
[i] OECD Digital Education Outlook 2026: Exploring Effective Uses of Generative AI in Education, zie https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2026/01/oecd-digital-education-outlook-2026_940e0dd8/062a7394-en.pdf
[ii] Check voor een lijstje deze link: Hoe verandert jouw baan door AI? Ontdek het met de KAI-scan